تاریخی

کاخ بیستون

بیستون یک کاخ ویران شده ساسانی است که در بیستون، ۲۰ کیلومتری کرمانشاه قرار دارد. این کاخ در نزدیکی سنگ‌نوشته بیستون و در رو به روی آن، جایی در مسیر راه باستانی که کوه بیستون و دریاچه بیستون را به هم متصل می‌کند، جای دارد. در فرهنگ و سنت ایرانی این کاخ محل اقامت شیرین بانوی خسرو پرویز پادشاه ساسانی کمی پیش از حمله اعراب به ایران بوده‌است. این کاخ جزو میراث جهانی یونسکو در ایران است.

کاخ ناتمام ساسانی در بیستون از سال ۱۳۵۵ خورشیدی تاکنون به‌صورت متناوب کاوش باستان‌شناسی شده‌است. تاکنون در این محدودهٔ تاریخی، شش بار کاوش باستان‌شناسی انجام شده‌است. کاوشگران در این شش فصل حفاری به اطلاعات نسبتاً خوبی دست یافته‌اند. براساس اطلاعات به‌دست آمده، این منطقه در دوران ساسانی در حال تبدیل شدن به یک کاخ بود که به دلایلی، ناتمام باقی ماند و در دوره‌های بعد به کاروانسرا تبدیل شد؛ اما این کاروانسرا بر اثر یک زلزله کاملاً تخریب و بعدها در دورهٔ قاجار، روستایی روی آن ساخته شد. در نهایت نیز در سال ۱۳۵۴ خورشیدی حدود ۲۷۰ خانه‌ای که روی این محوطه تاریخی ساخته شده بود، تملک و عملیات کاوش آغاز شد.

کتیبه شیخ علیخان زنگنه

کتیبه شیخ علیخان زنگنه در دامنه کوه بیستون و بر روی نقش برجسته مهرداد دوم ایجاد شده است. این کتیبه شرح وقف نامه ای است که به دستور شیخ علیخان زنگنه در طاقنمایی نقر شده است. او در ابتدا حاکم کرمانشاهان بود و در طی این مدت خود و فرزندانش بانی کارهای عمرانی فراوانی در این ناحیه شدند. او بعدها به مقام وزارت اعظمی شاه عباس دوم رسید. پس از مرگ شاه عباس دوم وی صدراعظم شاه سلیمان صفوی و مورد اعتماد وی گردید تا جایی که به مدت پانزده سال با لقب اعتماد السلطنه مقام وزارت شاه را در اختیار داشت .

طاقنمايي که وقفنامه شیخ علیخان در آن نقر شده است، از آخرين نقطه تيزي هلال طاق نما 363 سانتیمتر طول و 276 سانتيمتر عرض دارد و شامل 15سطر است که به سه قسمت تقسیم می شود و در هر قسمت عباراتی به خط ثلث نوشته شده است. ابتدا با نام و یاد خدا کتیبه شروع شده و سپس در یازده سطر شرح وقفنامه آمده که مفاد آن بدین صورت است که شیخ علیخان زنگنه در سال 1093 هجری قمری چهار دانگ از املاک نهر قره ولی و چمبطان را وقف بر سادات فاطمی و دو دانگ از این املاک را وقف بر کاروانسرای بیستون کرده و تولیت آن را تا زمان حیات خود و پس از مرگ پسرانش بر عهده می گیرند.

خطاطی این کتیبه توسط محسن امامی از خطاطان به نام عصر صفوی و حجاری آن توسط مقیم هروی صورت گرفته است . متأسفانه حجاری وقفنامه شیخ علیخان زنگنه باعث تخریب نقش برجسته مهرداد دوم شده است. بسیاری از ایرانشناسانی که از بیستون دیدن کرده اند، این عمل شیخ علیخان را نادرست دانسته اند تا جایی که جکسن ایجاد کتیبه در این محل را نوعی وحشیگری و شهوت به ویران کردن آثار هنری دانسته است. این بنا در تاریخ 1380/12/19 به شماره 4881 به ثبت ملی رسیده است.

کتیبه شیخ علیخان زنگنه

گوردخمه برناج

گوردخمه برناج در 14 كيلومتري شمال غربي شهر بيستون و در ابتدای روستای برناج قرار دارد. ورودی اين گوردخمه به سمت جنوب تراشيده شده است. گوردخمه فاقد هرگونه تزئين است اطراف اين گوردخمه نيز قابي تراشيده شده است . سقف گوردخمه طاق مانند است به طوري که اختلاف بخش های جلويي با انتهای آن 40 سانتيمتر است. کف گوردخمه نيز به شکل نامنظم و گودی کف از دهانه 12 سانتی متر است. از نظر پلان اين گوردخمه داراي پلاني مربع شكل است كه طول هر ضلع آن 95 سانتي متر مي باشد . همچنين ارتفاع اتاقك اين گوردخمه از كف تا سقف آن 95 سانتي متر است. ارتفاع گوردخمه از کف جاده حدود 10 متر است. بر بالای اين گوردخمه آب پری تراشيده شده است تا در فصل بارندگی آب باران را به طرفين هدايت کرده و موجب حفظ آن شود. برخی این گوردخمه را به دوره ساسانی و برخی آن را به دوره اشکانی منتسب کرده اند. این اثر در تاریخ 1381/10/10 به شماره 7000 به ثبت آثار ملی رسیده است.